Comeback van de wolf in de Benelux

Na de aanrijding van een wolf begin juli in Luttelgeest, is Nederland opnieuw in de ban van een wolf. Afgelopen zondag kwam aan het licht dat een Nederlandse boer een week na de aanrijding één van zijn kalveren ernstig verwond terugvond. Volgens wolvendeskundige Wim Tegels zou het kalf zijn aangevallen door een wolf.

De veehouder in kwestie, die anoniem wil blijven, stuurde Tegels foto's door van het kadaver. De ingewanden waren uit het dier getrokken en er ontbrak een poot. Omdat de boer het voorval niet gemeld heeft bij de officiële instanties, is er geen onderzoek gedaan naar de oorzaak van de verminking. Maar Tegels meent dat de verwondingen typisch zijn voor een wolvenaanval.

Wolven zijn al zo'n eeuw uitgestorven in onze contreien, maar de laatste jaren worden ze opnieuw opgemerkt. In de winter van 2012 kwamen verschillende meldingen binnen over een wolf in het gebied rond de Veluwe in Nederland. Ook in ons land duiken er terug wolven op. In 2000 was een wolf verantwoordelijk voor de dood van tientallen schapen in het Waasland en in Zeeuws-Vlaanderen. De zogenaamde Waaslandwolf richtte zoveel schade aan dat een Belgische schapenboer een premie van 25.000 Belgische frank (620 euro) beloofde aan diegene die het beest kon vangen. Onder leiding van de Belgische en Nederlandse politiediensten werd een grote klopjacht met helikopters ingezet, maar het dier werd nooit gevonden en verdween uiteindelijk even mysterieus als het opgedoken was.

In 2011 werd opnieuw een wolf gespot, ditmaal in de provincie Namen. Het Eén-programma Dieren in Nesten plantte een verborgen camera in Gedinne, in de hoop zo een lynx, ook een uitgestorven diersoort, op te sporen. Bij het bekijken van de beelden bleek echter dat ze een wolf op film hadden gevangen.

Verspreiden wolven zich ook in de rest van Europa?

Ooit waren wolven een gewone verschijning in het hele Noordelijke halfrond. Doordat de mens steeds meer van het leefgebied van de wolven volbouwde, maar ook en vooral door overbejaging, is in Europa de wolf langzaamaan verdwenen. In België en Nederland is de wolf al zo'n 115 jaar uitgestorven. In 1982 tekenden verschillende Europese landen de Bern-conventie, waarmee ze beloofden de wolf te beschermen. Omdat wolven onder de groep van de beschermde diersoorten vallen, kunnen ze opnieuw in aantal toenemen en zich verspreiden.

Dat de wolvenpopulatie inderdaad terug toeneemt, werd al in verschillende Europese landen opgemerkt. De dieren werden al meerdere keren in Duitsland en Frankrijk waargenomen. Ook in Polen, Italië, Spanje, Zweden en Denemarken komen steeds meer wolven voor. In Duitsland zijn er ondertussen 22 wolvenroedels, 2 wolvenparen en 4 solitaire wolven geteld. In Polen wonen nog eens 6 roedels en 3 wolvenparen. In Italië verblijven ongeveer 350 wolven en in Spanje zouden zelfs 2000 wolven zich schuil houden. De wolvenpopulaties hebben zich bovendien erg goed aangepast aan de aanwezigheid van mensen. Zo leeft er in Duitsland een roedel wolven op twintig kilometer van het hartje van Berlijn.

Volgens bosecologen kan de wolf in de toekomst ook zijn weg naar België terugvinden, bijvoorbeeld via Duitsland en Frankrijk naar de Ardennen. Wolven zijn immers uitstekende lopers en kunnen zich dus gemakkelijk over honderden kilometers verplaatsen. Ze kunnen bovendien goed zwemmen en worden niet tegengehouden door rivieren. Ook schrikken ze niet terug om menselijke bouwstructuren zoals wegen of bruggen over te steken. Naast wolven zijn trouwens ook beren en lynxen bezig aan een comeback in West-Europa.

Wanneer heb je te maken met een echte wilde wolf?

Een wilde wolf is op het zicht niet gemakkelijk te onderscheiden van een wolfshond of van een verwilderde herdershond. Enkel een DNA-onderzoek kan met zekerheid uitwijzen dat het om een rasechte wolf gaat. Maar wanneer je een krachtig maar schuw dier ziet met witte vlekken op de vacht rond de mond, grijze vacht op de rug en lichtere vacht opzij en onderaan, is de kans reëel dat je een wolf voor je hebt.

Wolven hebben daarnaast ook een typische dik behaarde, rechte staart, spitse rechtopstaande oren en lange stevige poten. Een pootafdruk van een wolf is ongeveer acht tot tien centimeter lang en meer ovaal van vorm dan die van een hond. De pootafdrukken van een wolf staan bovendien in een mooie rechte lijn. Wie een wolf graag eens in het echt wil zien, kan op zaterdag 7 en zondag 8 september terecht in het Wolvencentrum in Bilstain, een dorp nabij Eupen in Limburg. Ook op andere dagen ben je welkom voor een wolvenbezoek, weliswaar enkel op afspraak (www.wolf-center.eu).

Zijn wolven gevaarlijk voor de mens?

De vele mythes en sprookjes over wolven hebben de dieren allerminst een goede reputatie bezorgd. Als we het sprookje van Roodkapje bijvoorbeeld mogen geloven, zijn wolven bloeddorstige beesten met een onstuitbare honger die mensen in één hap verslinden. Maar in de realiteit blijkt niets minder waar. Wolven jagen op herten, zwijnen en knaagdieren. De mens behoort niet tot de prooidieren van de wolf. Wolven zullen mensen dan ook niet snel aanvallen, en zullen bij een ontmoeting eerder schuw en voorzichtig reageren. Een wandeling door de bossen wordt door de comeback van de wolven misschien wel spannender, maar er is dus geen reden om angstig binnen te blijven.

Toch kan in een aantal situaties gevaar ontstaan. Wolven die zich in het nauw gedreven voelen, of wiens jongen meegenomen worden, zullen wel durven aanvallen. En wie in de natuur gaat wandelen met een hond, houdt die beter aan de leiband. Loslopende honden zouden het territorium van een wolf kunnen opzoeken en binnendringen. De wolf in kwestie zal de hond willen verjagen en daarbij soms doodbijten.

Is de terugkomst van de wolf gewenst?

Natuurorganisaties zoals Natuurmomenten en Stichting Ark zijn enthousiast over de aanwezigheid van de wolf in Europa. Volgens hen is de wolf de ontbrekende schakel in het huidige ecosysteem. Wolven jagen immers vaak op verzwakte, oude of zieke prooidieren, en houden zo de populatie van de prooidieren gezond. Ook jonge, onervaren prooidieren worden door de wolf tot maaltijd gekozen, waardoor wolven een rem zetten op de populatiegroei van hun prooidieren. Wat wolven overlaten van hun buit, vormt dan weer een welgekomen voedselbron voor vogels en knaagdieren.

Maar sommige boeren zien de wolven minder graag komen. Zij hebben schrik dat wolven hun kudde koeien, geiten of schapen zullen aanvallen. Ervaringen in het buitenland tonen dat het goed mogelijk is om vee dat buiten de nacht doorbrengt, te beschermen tegen wolven. Middelhoog hekwerk of een beek vormen geen belemmering voor wolven. Wel efficiënt zijn schrikdraadrasters die onder stroom staan of waakhonden.

SILKE RENTY

Foto Jan Van der Perre, Photo News, EPA