Hoge Raad Justitie: Meer controle lekenrechters bij rechtbanken van koophandel

Na de schandalen rond Francine De Tandt, de Brusselse voorzitster van de rechtbank van koophandel (RVK), moest de Hoge Raad voor de Justitie alle RVK’s doorlichten van justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V). Die doorlichting werd zopas voorgesteld.

Bij de 27 RVK’s, die o.m. bevoegd zijn voor geschillen tussen handelaars en faillissementen van bedrijven, werken 111 beroepsrechters. Zij worden bijgestaan door 1.035 lekenrechters. Dat zijn gewone bedrijfsleiders uit een bepaalde sector, niet noodzakelijk juristen, die voor 5 jaar worden benoemd om mee recht te spreken. Deze mensen handelden in 2009 in totaal 9.398 faillissementen af.

Problemen waren er schijnbaar vooral met de selectie van, de controle op en de cumuls van de lekenrechters. Kennen ze wel voldoende van recht? Houden ze hun mond wel over de zaken die ze krijgen? Vermengen ze niet allerlei functies met een willekeurige rechtspraak en mogelijk zelfs corruptie tot gevolg? Dat waren slechts enkele vragen.

Eerder wees onderzoek van de Antwerpse professor Jean Van Houtte uit dat de lekenrechters vonden dat hun werk onvoldoende werd gewaardeerd door hun collega-beroepsrechters, ze vonden zich "bloempotten". De HRJ stelt nu vast dat de beroepsrechters vinden dat de lekenrechters "een duidelijke meerwaarde opleveren" en "heel wat bedrijfservaring binnenbrengen".

Problemen waren er ook met de aanstelling van curatoren die faillissementen beheren en met de deskundigen, die daarover adviezen geven. Vermenging van belangen bleek wel eens voor te komen.

Aanbevelingen

De HRJ onderzocht de problemen en komt tot een reeks beleidsaanbevelingen:

* Er moet overal in het land hetzelfde model-curriculum vitae voor handelsrechters komen. Daarop moeten alle nevenfuncties en beroepsgegevens van de kandidaat-rechter staan. Nu is dat overal verschillend.

* Voor het hele land moet hetzelfde vademecum met richtlijnen over de job opgesteld worden. Ook dat is nu ook overal anders. Meestal is er nu geen uitgeschreven deontologie en dat moet veranderen.

* De presentiegelden die de lekenrechters krijgen moeten fiscaal vrijgesteld worden.

* De lekenrechters moeten voor zes jaar worden benoemd, maar na drie jaar geëvalueerd. Ze moeten allemaal een peter krijgen om hen te begeleiden. Dat laatste is nu in de meeste RVK's al wel zo, maar niet overal.

* Er moeten ook vaste criteria komen op grond waarvan kan worden beslist dat de rechters in handelszaken aangesteld worden tot rechter-commissaris in een bepaalde zaak. De rechter-commissaris controleert de curator die een faillissement afhandelt.

* De HRJ wil een systeem waarbij niet steeds dezelfde rechter-commissaris met dezelfde curatoren werkt.

* Ook voor de aanduiding van curatoren moet er een vaste regeling komen. In sommige RVK's wordt het curatorschap “vererfd”, omdat de regering geen duidelijke opleidingsvereisten heeft vastgelegd. De wettelijke vereisten om curator te worden zijn te vaag. Als een curator wordt geweigerd of geschrapt van de lijst, dan moet daar geen beroep meer tegen mogelijk zijn, meent de HRJ.

* Er moeten ook vaste regels voor een boedelbeschrijving van een failliet bedrijf komen.

* Ieder Hof van Beroep moet een openbare lijst met deskundigen samenstellen.

JDW