Voorwaardelijke invrijheidsstelling wordt verstrengd

Het kernkabinet is het dan toch eens geraakt om de voorwaardelijke invrijheidsstelling (VI) te verstrengen voor mensen die meer dan dertig jaar cel kregen. Maar de strafrechter zelf zal geen onsamendrukbare straffen kunnen opleggen. De MR had dit geëist, maar die partij heeft moeten toegeven.

Momenteel kunnen gedetineerden vrijkomen als ze één derde van hun straftijd hebben uitgezeten. Bij recidivisten is die termijn twee derde. Levenslanggestraften kunnen vrijkomen na tien jaar, bij recidive na 16 jaar. Een strafuitvoeringsrechtbank (SURB) van drie rechters beslist over die VI. Er is geen beroep mogelijk tegen hun beslissing.

Verstrenging VI

Eerst en vooral verstrengt de wet op de VI voor mensen die dertig jaar cel of meer (levenslang) hebben gekregen. Momenteel zijn zo'n 450 gevangenen in dat geval.

Zij kunnen in de toekomst maar pas VI krijgen als ze de helft van hun straf hebben uitgezeten. Nu is dat nog één derde. Als ze recidivist zijn komt die grens op drie vierde, nu is die nog twee derde.

Het begrip "recidivisme" wordt geherdefinieerd. Momenteel is iemand die voor het assisenhof komt en die vroeger veroordeeld is door de correctionele rechtbank géén recidivist. Michelle Martin was in dat geval. Die situatie verandert als de correctionele rechter vroeger meer dan drie jaar cel heeft opgelegd. In dat geval wordt de assisenklant ook recidivist.

Deze wet zal maar gelden voor alle nieuwe zaken.

Verstrenging procedure

Daarnaast wordt ook de procedure om voorwaardelijke invrijheidsstelling te krijgen herzien.

- Momenteel wordt VI automatisch aangevraagd door de gevangenisdirectie als de gevangene in de voorwaarden is (één derde van de straftijd of twee derde bij recidivisten). Dat wordt voor iedereen afgeschaft. In de toekomst zal iedere gedetineerde zelf VI moeten vragen.

- Bij veroordeelden van dertig jaar of meer zal de procedure om de VI op te starten maar kunnen beginnen als zowel de gevangenisdirectie als het parket daarmee akkoord gaan. Allebei dus. Nu is dat niet zo.

- Bij veroordeelden van dertig jaar of meer zal de strafuitvoeringsrechtbank unaniem moeten beslissen over VI. Nu kan dat nog met meerderheid.

- De procedure verstrengt ook voor veroordeelden die na hun lange celstraf (van dertig jaar of meer) nog een terbeschikking (TBS) moeten ondergaan. Dat is zo bij Marc Dutroux. Als zij hun straf volledig hebben uitgezeten, beslist de strafuitvoeringsrechtbank over de vraag of ze tijdens die TBS in de gevangenis moeten blijven of niet. Als de SURB beslist dat ze vrij mogen, dan kan het parket daartegen in beroep gaan. Er komt dus een beperkt beroep tegen beslissingen van de SURB, maar alleen in dit geval.

Deze wet zal onmiddellijk na de publicatie in het staatsblad in werking treden.

Inspraak

Premier Elio Di Rupo (PS) deelde nog mee dat over de vraag of de slachtoffers meer inspraak krijgen als de SURB beslist over een mogelijke VI, een werkgroep werd opgericht. Momenteel mogen de slachtoffers alleen hun advies geven over de voorwaarden die hen persoonlijk aanbelangen, maar niet over de vrijlating op zich. De ouders van de vermoorde meisjes hadden die inspraak geëist. Hierover is de regering het nog niet eens.

Voor alle duidelijkheid: voor Michelle Martin verandert er niets. Wat verworven is, is verworven.

JDW Foto EPA: Michelle Martin