Wat doet justitie met criminele minderjarigen?

Nu de zus van Sofie de feiten bekend heeft en ze in de jeugdinstelling van Beernem is geplaatst, rijst de vraag hoe het nu verder moet met haar. Meer algemeen dus: wat kan het gerecht doen met criminele minderjarigen?

Dat hangt allemaal af van hoe justitie de feiten definieert: gaat het om een moordpoging, om een poging tot doodslag, om slagen en verwondingen met blijvende werkonbekwaamheid, om slagen en verwondingen met tijdelijke werkonbekwaamheid, om een ongeluk, om feiten gepleegd onder invloed van een psychische stoornis? We weten dit momenteel nog niet.

Wat zijn de juridische mogelijkheden in de veronderstelling dat het om een misdrijf gaat en niet om een ongeval? En bovendien in de veronderstelling dat de minderjarige verdachte nu voor de eerste keer met de jeugdrechter in contact komt.

* Minderjarige criminelen onder de 18 jaar kunnen niet gestraft worden voor hun misdrijven. De jeugdbeschermingswet van 1965 gaat ervan uit dat die minderjarigen op het slechte pad kwamen door een falende opvoeding of een onrijpe persoonlijkheid. Men legt hen maatregelen om hen opnieuw op te voeden. Bij de keuze van die maatregelen speelt de zwaarte van de feiten slechts een héél beperkte rol, eigenlijk telt alleen de persoonlijkheid van de minderjarige. Dat is het uitgangspunt.

* In het allerergste geval evenwel kan de jeugdrechter de zaak “uit handen geven”. Dan gaat ze naar de gewone rechter voor volwassenen. Dit gebeurt zelden, zo’n 135 keer per jaar. Het kan alleen maar als de jeugdrechter denkt dat geen enkele opvoedkundige maatregel nog mogelijk is en als de minderjarige minstens 16 jaar oud is. De jeugdrechter denkt dan dus dat de verdachte niet meer kan geholpen worden met pedagogische maatregelen. Hij mag bij zijn beslissing tot uithandengeving géén rekening houden met de zwaarte van de feiten, alleen met de persoonlijkheid van de minderjarige. Uithandengeving kan bovendien alleen maar bij héél zware feiten: poging tot moord of poging tot doodslag en ook bij slagen en verwondingen met blijvende arbeidsongeschiktheid. Bij verwondingen met tijdelijke arbeidsongeschiktheid kan uithandengeving niet.

Als een verdachte minderjarige, die geen moord of doodslag heeft gepleegd, uit handen wordt gegeven, gaat hij zo goed als zeker naar de correctionele rechtbank. Weliswaar kan een poging tot moord nog altijd naar assisen gaan, maar sinds vorig jaar moet dat niet meer en in Vlaanderen gebeurt het niet meer. De allerzwaarste straf in de meest erge hypothese is dan twintig jaar cel.

Verder heeft de jeugdrechter een hele reeks maatregelen ter beschikking. Welke?

* De jeugdrechter kan de verdachte in een gesloten instelling plaatsen tot zij maximum 23 jaar oud wordt. Maar dat kan alleen als op het misdrijf, zoals het parket dat benoemt, minstens vijf jaar cel staat. Het kan voor dezelfde beperkte lijst van zware feiten als uithandengeving en ook voor bepaalde mondelinge bedreigingen. In ieder geval moet de zaak dan om de zes maanden worden herbekeken.

* De verdachte minderjarige kan ook in een open instelling worden geplaatst, als op het misdrijf minstens 3 jaar cel staat.

* De minderjarige kan ook een andere pedagogische maatregel opgelegd krijgen. Dat kan gaan van een berisping (zelfs voor de allerzwaarste feiten), over 150 uren werken om de schade te vergoeden, een verplichting tot excuus, een leerproject, huisarrest, tot zelfs collocatie, die na de meerderjarigheid kan doorlopen.

* In ieder geval moét het parket altijd voor iedere maatregel proberen om tussen dader en slachtoffer te bemiddelen om de schade te herstellen.

Wat hier zal gebeuren is onduidelijk, omdat we nog niets weten over de motieven, over het feit of de verdachte voor de eerste keer met de jeugdrechter in contact kwam of niet, en evenmin over de manier waarop het parket de feiten zal benoemen. In ieder geval is de kans op een lichte maatregel veel groter dan die op een heel zware.

JDW