Retro: Ford Motor Company of Holland

Voordat Ford actief werd in Nederland, werd er al geëxporteerd vanuit Amerika richting Europa. In 1903 verkocht het Londense bedrijf Anglo-American Motor Car Agency bijvoorbeeld twee Fords Model A. Toch was er van massale exportaantallen nog geen sprake.

In de eerste jaren schakelde Ford in Europa een exportbedrijf in. Daarna benoemde Ford Robert M. Lockwood als exportagent. Hij kreeg de opdracht om verschillende importeurs in en buiten Europa aan te stellen. Toen Ford in 1908 met de verkoop in Europa begon was het feitelijk nog een klein bedrijf. Om je een idee te geven: wereldwijd verkocht de Amerikaanse autoconstructeur in de periode 1906-1907 slechts 277 modellen.

Naamsbekendheid
De eerste vestiging in Europa stamt uit 1908 en was te vinden in Parijs. Hetzelfde jaar was overigens het geboortejaar van de inmiddels wereldberoemde Ford T. Met dat model kon Ford concurreren met Europese modellen, dacht het Amerikaanse bedrijf. De jaren die daarop volgden stegen de verkoopaantallen en kreeg Ford meer naamsbekendheid in Europa.

De Ford Motor Company verkocht in 1912 bijvoorbeeld al 3.187 Ford T's. Het jaar daarop werden zelfs 7.310 exemplaren van het type aan de man gebracht. Vanaf 1911 werden de modellen overigens in onderdelen naar Europa verscheept om ze vervolgens in de Engelse fabriek in Manchester te assembleren. De assemblagefabriek werd een succesvolle en volledige dochteronderneming van Ford. En dat de Ford T een succes werd hoeven we je wellicht niet meer te vertellen. Er werden wereldwijd 15.458.781 exemplaren van verkocht.

Zaandam
Het verhaal van Ford in Nederland begint in 1911. In dat jaar importeerde de carrosseriefabriek Veth in Arnhem namelijk vier Ford T's uit de Verenigde Staten. Het volgende jaar werd de firma Wilson & Co in Utrecht aangesteld als vaste importeur. De modellen werden net zoals in Engeland verscheept in onderdelen. De Fords werden vervolgens bij een bedrijf in Zaandam in elkaar gezet. Het aantal importeurs groeide sindsdien, naarmate de jaren voorbij gingen.

Vooroorlogs recordaantal
Op 6 maart 1924 werd de Ford Motor Company of Holland opgericht met een startkapitaal van honderdduizend gulden (zo'n 45.000 euro). Het bedrijf telde destijds 55 werknemers en was gevestigd in Rotterdam. Ford hield eerst kantoor in... een Rotterdams hotel. Op termijn was het de bedoeling om zelf auto's te assembleren in Nederland.

Op de RAI autobeurs van 1925 kregen vijf Ford T's en enkele Lincolns voor het eerst een podium. De autoshow speelde later een grote rol in de ontwikkeling van het automerk in Nederland. In de jaren '20 groeide de verkoop naar 3.000 personen- en vrachtauto's per jaar. Op 1 augustus 1928 stond Ford met 12.336 auto's helemaal bovenaan tijdens de eerste officiële telling van het Nederlandse voertuigenpark. Later, in 1930, verkocht Ford in Nederland een vooroorlogs recordaantal van 4.546 personen- en 3.938 vrachtauto's op een jaar tijd.

160 woorden
Bijzonder waren de reclamecampagnes van Ford in Nederland. Op een advertentie van een Ford V-8 uit 1935 stonden bijvoorbeeld leuke verkoopargumenten. "Wendt u tot den official Ford dealer voor demonstratie", om een voorbeeld te noemen. Waar de reclames nu zo beknopt mogelijk moeten zijn, ging dat er in die tijd heel anders aan toe. Op een advertentie van de V-8 uit 1935 stonden ongeveer 160 woorden. Het duurde dan ook enige tijd voordat je ze had gelezen...

“Geen water, geen fabriek”
Ford was inmiddels zeer populair en had bovendien een goede dealerorganisatie. In de jaren '30 kregen de plannen om zelf auto's te assembleren eindelijk vorm. Het Nederlandse bedrijf had voornamelijk interesse in de Rotterdamse haven: makkelijk bereikbaar voor schepen en ruimte in overvloed. De gemeente kreeg ook oog op de zaak en bood een terrein aan. Dat bleek echter niet geschikt. Ford had op korte termijn geen enkele keus en begon vaart achter de fabriek te zetten. The factory werd niet in Rotterdam gebouwd, maar in Amsterdam.

Dat kwam door de invloed van Henry Ford. In 1930 maakte Henry een reis door Europa en ging hij op bezoek in andere fabrieken van Ford die door de jaren heen waren gebouwd. Mister Ford ging onder andere naar Keulen om de eerste steen te leggen van een nieuwe Ford-fabriek. Deze fabriek werd de vervanger voor die in Berlijn, die te klein was geworden. Met de bedoeling om ook de eerste steen te leggen voor de fabriek in Rotterdam, kwam Henry met een allesbeslissende uitspraak op het moment dat hij arriveerde.

Allereerst vroeg hij zich af waar het water was, alle fabrieken moesten namelijk dicht bij het water liggen. Iemand antwoordde dat het water 800 meter verderop lag. "Geen water, geen fabriek", was het antwoord van Henry Ford. Vervolgens kocht Ford Nederland een terrein van 16 hectare, gelegen aan het Noordzeekanaal in Amsterdam, voor een bedrag van 800.000 gulden. Bij de bouw werd meteen rekening gehouden met eventuele uitbreidingen in de toekomst.

Nederland en België
In 1932 was het zover, de productie van de fabriek begon. De officiële opening had plaats op 15 mei 1933. Het vijfduizendste exemplaar liep in 1934 van de band. 1962 was het jaar van het 200.000ste Ford. Prinses Beatrix reed het 250.000ste model van de band. De jaren vijftig stonden garant voor een enorme groei. De verkoop nam zelfs toe met 300 procent!

De nieuwe Benelux-richtlijnen die in 1958 verschenen vereenvoudigden de im- en export. Er vormde zich wel een probleem. Ford Nederland en Ford België produceerden in grote lijnen namelijk dezelfde modellen. Er werd besloten om het modellenaanbod te verdelen aan de hand van het type auto. België ging zich meer toeleggen op de Amerikaanse modellen, terwijl Nederland de Engelse types op zich nam.

Lichtpunt
Grote verschillen na het besluit tussen Ford België en Nederland waren te zien op de RAI. Waar Ford Nederland in 1960 nog negentien modellen aan het publiek toonde, werd dat aantal in vier jaar tijd met veertien modellen verminderd. Positief was dat het aantal geproduceerde eenheden wel bleef stijgen.

In een later stadium kreeg de Ford-fabriek in Amsterdam de opdracht om de truck Transcontinental te bouwen. Het liep allemaal op rolletjes. In 1976 werd het duizendste exemplaar afgeleverd. Ook al verliep de verkoop goed, Ford Nederland wist niet dat dit de ondergang zou betekenen voor de fabriek. De transportwereld zat later namelijk in een grote dip. Net als andere truckfabrikanten ontkwam de Ford-fabriek niet aan deze sterke recessie van de transportsector.

Deuren sluiten
Aan de andere kant van de grote plas besloot het Amerikaanse management van Ford om de montage in de fabriek van Amsterdam te staken. In 1983 was het afgelopen: de deuren moesten sluiten. Ford Nederland verhuisde vervolgens naar een kantoorpand op de Amsteldijk in Amsterdam. De import van Amerikaanse modellen werd overgelaten aan Hessing in De Bilt. Vandaag opereert Ford Nederland nog steeds vanuit Amsterdam.

Bron: 75 jaar Ford in Nederland 1924 - 1999